بایسکشوال (Bisexual) یا دوجنسگرا به فردی گفته میشود که میتواند نسبت به افرادِ بیش از یک جنس یا جنسیت، کشش عاطفی، عاشقانه و/یا جنسی داشته باشد. این کشش لزوماً به یک اندازه، همزمان یا به یک شکل نسبت به جنسیتهای مختلف تجربه نمیشود. پژوهشهای علمی نیز تاکید میکنند که گرایش جنسی مفهومی چندبعدی است و هویت، کشش و رفتار جنسی همیشه الزاماً با یکدیگر منطبق نیستند.
به زبان ساده، بایسکشوال بودن به این معنا نیست که فرد حتماً باید به زنان و مردان به یک اندازه علاقه داشته باشد؛ بلکه میتواند به معنای داشتن ظرفیت تجربه کشش نسبت به بیش از یک جنس یا جنسیت باشد.
بایسکشوال یعنی چه؟
واژه Bisexual معمولاً به عنوان یکی از گرایشهای جنسی شناخته میشود. در ادبیات علمی، تعریف بایسکشوالیتی در طول زمان گستردهتر و دقیقتر شده است.
امروزه بسیاری از پژوهشگران، بایسکشوالیتی را بر اساس چند بُعد بررسی میکنند:
-
کشش جنسی: فرد ممکن است نسبت به بیش از یک جنس یا جنسیت کشش جنسی داشته باشد.
-
کشش عاطفی یا عاشقانه: ممکن است فرد نسبت به افراد با جنسیتهای مختلف احساس عشق یا دلبستگی پیدا کند.
-
هویت جنسی: فرد ممکن است خودش را «بایسکشوال» بداند.
-
رفتار یا روابط: روابط یا تجربههای فرد نیز یکی از ابعاد قابل بررسی است، اما رفتار بهتنهایی هویت جنسی فرد را تعیین نمیکند.
بنابراین ممکن است بین هویت، کشش و رفتار یک فرد تفاوت وجود داشته باشد. برای مثال، فردی ممکن است خود را بایسکشوال بداند، اما در یک دوره مشخص فقط با یک جنس وارد رابطه شود. این موضوع بهخودیخود به این معنا نیست که گرایش او تغییر کرده است.
آیا بایسکشوال بودن یعنی علاقه به زن یا مرد؟
خیر، یکی از رایجترین باورهای اشتباه درباره بایسکشوالیتی این است که فرد بایسکشوال باید دقیقاً 50 درصد به زنان و 50 درصد به مردان علاقه داشته باشد.
شواهد پژوهشی چنین الزامی را تایید نمیکنند، میزان و نوع کشش میتواند بین افراد متفاوت باشد و حتی در یک فرد نیز در طول زمان تغییر کند. پژوهشها بر این نکته تاکید کردهاند که بایسکشوالیتی را نمیتوان صرفاً بر اساس میزان برانگیختگی یا یک الگوی ثابت از کشش تعریف کرد.
برای نمونه، ممکن است فردی:
-
بیشتر جذب زنان شود اما گاهی به مردان نیز کشش داشته باشد
-
بیشتر جذب مردان شود اما نسبت به زنان نیز کشش عاطفی یا جنسی داشته باشد
-
نسبت به جنسیتهای مختلف، کششهایی با شدت متفاوت تجربه کند
-
یا نوع کشش او در طول زندگی تغییراتی داشته باشد
هیچ یک از این حالتها به تنهایی بایسکشوال بودن را رد نمیکند.
آیا بایسکشوال بودن یک انتخاب است؟
در علم روانشناسی، گرایش جنسی به عنوان موضوعی پیچیده و چند بعدی بررسی میشود و نمیتوان آن را صرفاً به یک «انتخاب» ساده تقلیل داد.
افراد ممکن است در طول زندگی در نحوه شناخت، بیان یا برچسبگذاری گرایش جنسی خود تغییراتی تجربه کنند. پژوهش درباره «سیالیت جنسی» نشان میدهد که برای برخی افراد، الگوهای کشش میتوانند در طول زمان تغییر کنند؛ با این حال، این موضوع به معنای آن نیست که همه افراد بایسکشوال الزاماً گرایش ثابتی ندارند یا باید گرایش خود را تغییر دهند.
تفاوت بایسکشوال با همجنسگرا و دگرجنسگرا چیست؟
به طور ساده:
| گرایش | توضیح کلی |
|---|---|
| دگرجنسگرا (Heterosexual) | کشش عمدتاً به افراد جنس یا جنسیت متفاوت |
| همجنسگرا (Gay/Lesbian) | کشش عمدتاً به افراد همجنس |
| بایسکشوال (Bisexual) | ظرفیت کشش عاطفی، عاشقانه یا جنسی به بیش از یک جنس |
| آسکشوال (Asexual) | تجربه اندک یا فقدان کشش جنسی، با وجود امکان تجربه سایر دلبستگی ها |
| پنسکشوال (Pansexual) | اصطلاحی که برخی افراد برای توصیف کشش خود به افراد بدون محدود کردن آن به جنسیت به کار میبرند |
این تعاریف کلی هستند و افراد ممکن است از برچسبهای متفاوتی برای توصیف تجربه شخصی خود استفاده کنند.
تفاوت بایسکشوال و پنسکشوال چیست؟
این دو اصطلاح در برخی موارد همپوشانی دارند، اما برای بسیاری از افراد معنای یکسانی ندارند.
بایسکشوالیتی معمولاً به کشش نسبت به بیش از یک جنس یا جنسیت اشاره دارد، در حالی که فردی که خود را پنسکشوال میداند ممکن است بر این تاکید داشته باشد که جنسیت عامل تعیینکننده اصلی در کشش او نیست.
با این وجود تعریف شخصی افراد اهمیت زیادی دارد و نمیتوان گفت همه افرادی که بایسکشوال یا پنسکشوال هستند دقیقاً یک تجربه دارند. پژوهشها نیز نشان دادهاند که افراد ممکن است برای توصیف گرایش خود از چند برچسب استفاده کنند.
آیا بایسکشوال بودن با دوجنسیتی بودن یکی است؟
خیر.
این دو اصطلاح گاهی به اشتباه با یکدیگر استفاده میشوند.
-
بایسکشوال (Bisexual) به گرایش جنسی مربوط است.
-
دوجنسیتی یا هویتهای جنسیتی مشابه به حوزه هویت جنسیتی مربوط میشود.
گرایش جنسی درباره این است که فرد ممکن است نسبت به چه کسانی کشش عاطفی یا جنسی داشته باشد؛ در حالی که هویت جنسیتی به تجربه و احساس فرد درباره جنسیت خودش مربوط میشود. این دو مفهوم از نظر علمی جدا از یکدیگر هستند.
آیا بایسکشوالها حتماً تجربه رابطه با بیش از یک جنسیت داشتهاند؟
خیر.
داشتن تجربه رابطه با افراد با جنسیتهای مختلف شرط بایسکشوال بودن نیست.
گرایش جنسی را میتوان از ابعاد مختلفی مانند هویت، کشش و رفتار بررسی کرد و این ابعاد ممکن است همیشه یکسان نباشند. بنابراین، فرد میتواند کشش نسبت به بیش از یک جنس یا جنسیت داشته باشد، حتی اگر تاکنون وارد رابطهای با بیش از یک جنسیت نشده باشد.
آیا بایسکشوال بودن یک مرحله موقت است؟
این تصور که بایسکشوال بودن صرفاً «مرحلهای بین دگرجنسگرایی و همجنسگرایی» است، با پیچیدگی تجربههای بایسکشوالها سازگار نیست.
پژوهشها بایسکشوالیتی را یک گرایش جنسی مستقل و چندبعدی بررسی میکنند. افراد بایسکشوال نیز مانند سایر افراد میتوانند هویت خود را به شکلهای مختلف تجربه و تعریف کنند.
البته بعضی افراد ممکن است در دورههایی از زندگی درباره گرایش خود دچار تردید یا تغییر در نحوه تعریف خود شوند. این موضوع نیز بخشی از پیچیدگی رشد و شکلگیری هویت جنسی است.
آیا بایسکشوال بودن اختلال روانی است؟
خیر. بایسکشوال بودن به خودی خود بیماری یا اختلال روانی محسوب نمیشود.
مشکلات سلامت روان که در برخی مطالعات میان افراد بایسکشوال بیشتر گزارش شدهاند، نباید به این معنا تفسیر شوند که خودِ بایسکشوال بودن علت بیماری است.
برای مثال، یک مرور پژوهشی و فراتحلیل درباره افسردگی و اضطراب نشان داده است که افراد بایسکشوال در برخی مطالعات میزان بالاتری از این مشکلات را نسبت به افراد دگرجنسگرا تجربه کردهاند. پژوهشگران عواملی مانند تبعیض، انگ اجتماعی، نامرئیشدن بایسکشوالها و کمبود حمایت متناسب با نیازهای آنان را از عوامل مهم مرتبط با این نابرابریها دانستهاند.
مرورهای سلامت عمومی نیز نشان میدهند که برخی افراد بایسکشوال با خطر بالاتری برای بعضی مشکلات سلامت روان، مصرف مواد و برخی پیامدهای سلامت جنسی مواجهاند و استرس ناشی از انگ و تبعیض یکی از عوامل مهم مورد بررسی است.
بنابراین نباید میان «گرایش جنسی» و «پیامدهای منفی ناشی از تبعیض و فشار اجتماعی» خلط ایجاد کرد.
چند باور اشتباه درباره بایسکشوالها
بایسکشوالها نمیتوانند تصمیم بگیرند:
این یک کلیشه رایج است. داشتن ظرفیت کشش نسبت به بیش از یک جنس یا جنسیت به معنای ناتوانی در انتخاب شریک عاطفی نیست.
بایسکشوالها به همه علاقه دارند:
خیر، بایسکشوال بودن به معنای کشش به بیش از یک جنس یا جنسیت است، نه علاقه جنسی یا عاطفی به همه افراد.
اگر فرد بایسکشوال با یک جنس وارد رابطه شود، دیگر بایسکشوال نیست:
رفتار فعلی فرد لزوماً تمام ابعاد گرایش جنسی او را مشخص نمیکند. هویت، کشش و رفتار میتوانند با یکدیگر تفاوت داشته باشند.
بایسکشوالها همیشه باید بین زن و مرد انتخاب کنند:
این تصور از تعریفهای قدیمی و بیش از حد دوگانه از جنسیت ناشی میشود. پژوهشهای جدیدتر درباره بایسکشوالیتی به تنوع جنسیت و تفاوت تجربههای افراد توجه بیشتری دارند.
بایسکشوال بودن یعنی حتماً همزمان با چند نفر رابطه داشتن:
گرایش جنسی با نوع رابطه یا توافقهای رابطهای یکی نیست. فرد بایسکشوال میتواند در یک رابطه تکنفره، چندنفره یا بدون رابطه باشد؛ نوع رابطه به انتخابها و توافقهای افراد مربوط است.
از کجا بفهمیم بایسکشوال هستیم؟
هیچ آزمایش پزشکی یا تست روانشناختی واحدی وجود ندارد که بتواند برای همه افراد مشخص کند «بایسکشوال هستند یا نه»
اگر فردی متوجه شود که در طول زمان نسبت به بیش از یک جنس یا جنسیت کشش عاطفی، عاشقانه یا جنسی دارد، ممکن است استفاده از واژه بایسکشوال برای توصیف تجربهاش مناسب باشد.
اما لازم نیست فرد فوراً برای خود یک برچسب انتخاب کند. هویت جنسی موضوعی شخصی است و ممکن است فرد برای شناخت تجربه خود به زمان نیاز داشته باشد.
آیا میزان کشش باید ثابت بماند؟
نه لزوماا، برخی افراد تجربهای نسبتاً ثابت دارند و برخی دیگر تغییرات یا تفاوتهایی را در کشش خود در طول زمان تجربه میکنند. پژوهشهای مربوط به سیالیت جنسی نشان میدهند که برای برخی افراد، الگوهای کشش میتوانند در طول زمان تغییر کنند.
این تفاوتها به این معنا نیست که یک شکل از بایسکشوالیتی «واقعیتر» از شکل دیگر است.
منابع:
- Feinstein, B. A., & Dyar, C. (2017). Bisexuality, Minority Stress, and Health. Current Sexual Health Reports, 9, 42–49.
DOI | PubMed Central (PMC) - Ross, L. E., et al. (2018). Prevalence of Depression and Anxiety Among Bisexual People Compared to Gay, Lesbian, and Heterosexual Individuals: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Sex Research, 55(4–5), 435–456.
DOI | PubMed - Katz-Wise, S. L., & Todd, K. P. (2022). The Current State of Sexual Fluidity Research. Current Opinion in Psychology, 48, 101497.
DOI | PubMed Central (PMC) - Pollitt, A. M., et al. Internalized Binegativity, LGBQ+ Community Involvement, and Definitions of Bisexuality.
PubMed Central (PMC) - Sexual Orientation and Gender Identity in Patients: How to Navigate Terminology in Patient Care.
PubMed Central (PMC) - Plöderl, M., & Tremblay, P. (2015). Mental Health of Sexual Minorities: A Systematic Review. International Review of Psychiatry, 27(5), 367–385.
DOI | PubMed
