مقیاس کینزی و شبکه کلاین چیست؟

مقیاس کینزی (Kinsey Scale) یکی از شناخته‌شده‌ترین ابزارهایی است که تاکنون برای توصیف گرایش جنسی ساخته شده است. بسیاری از «تست‌های گرایش جنسی» که امروز در اینترنت دیده می‌شوند، به‌نوعی از همین مقیاس الهام گرفته‌اند. اما این مقیاس دقیقاً چه چیزی را می‌سنجد؟ آیا می‌توان گرایش جنسی را مانند هوش یا ویژگی‌های شخصیتی با یک عدد اندازه گرفت؟ در این مقاله، مقیاس کینزی، شبکه گرایش جنسی کلاین و نقدهای علمی وارد بر آن‌ها را از نگاه روان‌سنجی بررسی می‌کنیم.

اگر به دنبال تعریف پایه‌ای این گرایش هستید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله بایسکشوال چیست؟ را مطالعه کنید

مقیاس کینزی چیست؟

آلفرد کینزی، زیست‌شناس آمریکایی، و همکارانش در سال 1948 کتاب رفتار جنسی در مرد و در سال 1953 کتاب رفتار جنسی در زن را منتشر کردند. این پژوهش‌ها بر پایه هزاران مصاحبه انجام شده بود. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای آن‌ها، مقیاسی هفت‌درجه‌ای بود که بعدها به نام مقیاس کینزی شناخته شد.

این مقیاس تجربه‌ها و کشش‌های جنسی فرد را روی طیفی از 0 تا 6 قرار می‌دهد:

• 0: منحصراً دگرجنس‌گرا

• 1: عمدتاً دگرجنس‌گرا، به‌ندرت همجنس‌گرا

• 2: عمدتاً دگرجنس‌گرا، اما بیش از گاه‌به‌گاه همجنس‌گرا

• 3: به یک اندازه دگرجنس‌گرا و همجنس‌گرا

• 4: عمدتاً همجنس‌گرا، اما بیش از گاه‌به‌گاه دگرجنس‌گرا

• 5: عمدتاً همجنس‌گرا، به‌ندرت دگرجنس‌گرا

• 6: منحصراً همجنس‌گرا

• X: بدون تماس یا واکنش جنسی-اجتماعی (این دسته امروزه اغلب با مفهوم ایسکشوالیتی یا بی‌میلی جنسی مقایسه می‌شود)

نکته مهم این است که کینزی این مقیاس را برای توصیف تجربه‌ها و رفتارها ساخت، نه برای برچسب‌زدن به افراد. ایده محوری او این بود که گرایش جنسی انسان در دو دسته جدا و مطلق قرار نمی‌گیرد، بلکه روی یک پیوستار پخش شده است و ممکن است در طول زندگی تغییر کند.

نقدهای علمی به مقیاس کینزی

مقیاس کینزی در زمان خود نوآورانه بود، اما پژوهشگران بعدی چند ایراد جدی به آن وارد کرده‌اند:

1. تک‌بُعدی بودن

مقیاس کینزی گرایش را فقط روی یک خط می‌سنجد. در این مدل، افزایش کشش به یک جنس الزاماً به معنای کاهش کشش به جنس دیگر است. در حالی که پژوهش‌های بعدی نشان دادند کشش به جنس‌های مختلف می‌تواند مستقل از هم باشد؛ یعنی فردی ممکن است به هر دو جنس کشش زیاد داشته باشد و فرد دیگری به هیچ‌کدام کشش چندانی نداشته باشد.

2. نادیده گرفتن بایسکشوالیتی

در مقیاس کینزی، بایسکشوالیتی صرفاً «نقطه‌ای میان دو قطب» است، نه یک گرایش مستقل. پژوهش گالوپو و همکاران (2014) که در آن افراد اقلیت جنسی درباره این مقیاس نظر داده بودند، نشان داد بسیاری از شرکت‌کنندگان، به‌ویژه افراد بایسکشوال، احساس می‌کردند این مقیاس تجربه آن‌ها را به‌درستی بازتاب نمی‌دهد.

3. درهم آمیختن ابعاد مختلف

کشش جنسی، کشش عاطفی، رفتار جنسی، خیال‌پردازی و هویت فردی لزوماً با هم هم‌سو نیستند. یک عدد واحد نمی‌تواند همه این ابعاد را هم‌زمان نشان دهد.

4. مشکلات روش‌شناختی

نمونه‌گیری کینزی تصادفی و معرّف جامعه نبود و روش‌های پژوهشی او از نظر علمی و اخلاقی محل بحث است. به همین دلیل، آمارهایی که از پژوهش‌های کینزی نقل می‌شود را نباید به کل جامعه تعمیم داد.

شبکه گرایش جنسی کلاین چیست؟

فریتز کلاین، روان‌پزشک آمریکایی، و همکارانش در سال 1985 برای رفع محدودیت‌های مقیاس کینزی، ابزاری چندبُعدی به نام شبکه گرایش جنسی کلاین (Klein Sexual Orientation Grid – KSOG) معرفی کردند. این ابزار گرایش جنسی را یک «فرایند پویا و چندمتغیره» می‌داند.

شبکه کلاین هفت بُعد را بررسی می‌کند:

• کشش جنسی: به چه کسانی از نظر جنسی جذب می‌شوید؟

• رفتار جنسی: رابطه‌های واقعی شما با چه کسانی بوده است؟

• خیال‌پردازی جنسی: خیال‌پردازی‌های شما درباره چه کسانی است؟

• ترجیح عاطفی: بیشتر با چه کسانی پیوند عاطفی برقرار می‌کنید؟

• ترجیح اجتماعی: بیشتر وقت اجتماعی خود را با چه کسانی می‌گذرانید؟

• سبک زندگی: بیشتر در چه محیط‌ها و جمع‌هایی زندگی می‌کنید؟

• هویت فردی: خودتان را چگونه توصیف می‌کنید؟

هر یک از این ابعاد در سه بازه زمانی سنجیده می‌شود: گذشته، اکنون و ایدئال (آنچه فرد ترجیح می‌دهد). در نتیجه، به‌جای یک عدد، جدولی 21 خانه‌ای به دست می‌آید که هر خانه روی طیفی 7 درجه‌ای پاسخ داده می‌شود.

مزیت اصلی شبکه کلاین این است که نشان می‌دهد ابعاد مختلف گرایش ممکن است با هم متفاوت باشند و در طول زمان تغییر کنند. با این حال، این ابزار هم بی‌نقص نیست. تحلیل‌های آماری نشان داده‌اند که همه ابعاد آن به یک اندازه مستقل نیستند و برخی شرکت‌کنندگان آن را طولانی یا پیچیده می‌دانند.

مقایسه مقیاس کینزی و شبکه کلاین

سیالیت جنسی: آیا گرایش در طول زمان تغییر می‌کند؟

یکی از موضوعات پرطرفدار در پژوهش‌های اخیر، سیالیت جنسی (Sexual Fluidity) است؛ یعنی این امکان که کشش یا هویت جنسی برخی افراد در طول زندگی تغییر کند.

لیزا دایموند، روان‌شناس دانشگاه یوتا، حدود 80 زن را به مدت ده سال پیگیری کرد. نتایج نشان داد که بیش از دو‌سوم شرکت‌کنندگان دست‌کم یک بار برچسب هویتی خود را تغییر دادند. با این حال، این تغییرها معمولاً میان دسته‌های نزدیک به هم بود و میانگین تغییر در احساسات جنسی حدود یک درجه روی مقیاس کینزی بود.

مرور پژوهش‌های جدید (کاتز-وایز و تاد، 2022) نیز نشان می‌دهد که سیالیت جنسی پدیده‌ای واقعی اما متفاوت در افراد است. نکات مهم این پژوهش‌ها عبارت‌اند از:

• سیالیت به معنای انتخاب ارادی گرایش نیست؛ تغییرها معمولاً خودبه‌خودی‌اند.

• سیالیت به این معنا نیست که گرایش جنسی را می‌توان با مداخله بیرونی «تغییر داد». سازمان‌های معتبر روان‌شناسی، روش‌هایی را که برای تغییر گرایش جنسی طراحی شده‌اند، ناکارآمد و آسیب‌زا می‌دانند.

• برای بسیاری از افراد، گرایش جنسی در طول زندگی نسبتاً پایدار باقی می‌ماند.

همین یافته‌ها توضیح می‌دهند که چرا شبکه کلاین بُعد زمان را در نظر می‌گیرد و چرا یک عدد ثابت نمی‌تواند تصویر کاملی از گرایش جنسی یک فرد بدهد.

آیا تست‌های آنلاین گرایش جنسی معتبرند؟

در اینترنت تست‌های زیادی با عنوان «تست کینزی» یا «تست گرایش جنسی» وجود دارد. از نگاه روان‌سنجی، باید چند نکته را درباره آن‌ها در نظر داشت:

• مقیاس کینزی هرگز به‌عنوان تست خودسنجی طراحی نشده است. کینزی این مقیاس را برای دسته‌بندی داده‌های مصاحبه به کار می‌برد، نه برای پرسشنامه‌ای که افراد خودشان پاسخ دهند.

• بیشتر تست‌های آنلاین اعتبارسنجی نشده‌اند. یک تست روان‌شناختی معتبر باید روایی و پایایی داشته باشد و روی نمونه‌های مشخص هنجاریابی شده باشد. بیشتر تست‌های سرگرمی اینترنتی هیچ‌کدام از این ویژگی‌ها را ندارند.

• گرایش جنسی یک «اختلال» نیست که تشخیص داده شود. ابزارهایی مانند شبکه کلاین در پژوهش یا برای کاوش و خودشناسی به کار می‌روند، نه برای صدور حکم درباره هویت یک فرد.

• نتیجه یک تست جای خودشناسی را نمی‌گیرد. هویت جنسی را خود فرد تعریف می‌کند، نه یک عدد.

اگر درباره گرایش یا هویت خود دچار سردرگمی یا اضطراب هستید، گفت‌وگو با یک روان‌شناس یا مشاور آگاه و بدون پیش‌داوری، بسیار مفیدتر از نتیجه هر تست آنلاینی است.

گرایش جنسی و سلامت روان

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که گرایش جنسی به‌خودی‌خود عامل مشکلات روانی نیست، اما تجربه‌هایی مانند انگ، تبعیض و پنهان‌کاری می‌تواند سلامت روان را تحت تاثیر قرار دهد. این پدیده در روان‌شناسی با عنوان نظریه استرس اقلیت (Minority Stress) شناخته می‌شود که ایلان مِیِر در سال 2003 آن را صورت‌بندی کرد.

یک فراتحلیل مهم (راس و همکاران، 2018) که داده‌های 52 پژوهش را بررسی کرده است، نشان داد افراد بایسکشوال در مقایسه با افراد دگرجنس‌گرا سطوح بالاتری از افسردگی و اضطراب را گزارش می‌کنند. پژوهشگران یکی از دلایل احتمالی را «نامرئی‌سازی» یا نادیده گرفته شدن هویت بایسکشوال، هم در جامعه عمومی و هم در جوامع اقلیت جنسی، می‌دانند.

اگر احساس می‌کنید غم، بی‌انگیزگی یا نگرانی در زندگی روزمره شما پررنگ شده است، می‌توانید با تست افسردگی بک (BDI) و تست اضطراب بک (BAI) تصویر اولیه‌ای از وضعیت خود به دست آورید و در صورت نیاز با یک متخصص مشورت کنید.

منابع:

• Kinsey, A. C., Pomeroy, W. B., & Martin, C. E. (1948/2003). Sexual Behavior in the Human Male. American Journal of Public Health, 93(6), 894–898.
  DOI
• Klein, F., Sepekoff, B., & Wolf, T. J. (1985). Sexual Orientation: A Multi-Variable Dynamic Process. Journal of Homosexuality, 11(1–2), 35–49.
  DOI
• Galupo, M. P., Mitchell, R. C., Hailey, A. L., & Davis, K. S. (2014). Sexual Minority Reflections on the Kinsey Scale and the Klein Sexual Orientation Grid: Conceptualization and Measurement. Journal of Bisexuality, 14(3–4), 404–432.
  ResearchGate
• Diamond, L. M. (2008). Female Bisexuality From Adolescence to Adulthood: Results From a 10-Year Longitudinal Study. Developmental Psychology, 44(1), 5–14.
  DOI
• Katz-Wise, S. L., & Todd, K. P. (2022). The Current State of Sexual Fluidity Research. Current Opinion in Psychology, 48, 101497.
  DOI
• Meyer, I. H. (2003). Prejudice, Social Stress, and Mental Health in Lesbian, Gay, and Bisexual Populations: Conceptual Issues and Research Evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697.
  DOI
• Ross, L. E., et al. (2018). Prevalence of Depression and Anxiety Among Bisexual People Compared to Gay, Lesbian, and Heterosexual Individuals: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Sex Research, 55(4–5), 435–456.
  DOI | PubMed